OCHRONA MAŁOLETNICH

PODSTAWA PRAWNA:

1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej
   (Dz.U. z 2021 r. poz. 1249 oraz z 2023 r. poz. 289 oraz 535)
   
2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. poz. 1870)
   
3. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 1606)
   

Zgodnie z art. 22b ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz.U. z 2024 r. poz. 560)

1. Preambuła

Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Art 72.1 Konstytucji RP.

„Standardy ochrony małoletnich” są jednym z elementów systemowego rozwiązania ochrony małoletnich przed krzywdzeniem i stanowią formę zabezpieczenia ich praw.

W konstruowaniu „Standardów ochrony małoletnich” przyjęto następujące założenia:

• w gabinecie nie są zatrudniane osoby mogące zagrażać bezpieczeństwu małoletnich
  
• wszyscy pracownicy potrafią zdiagnozować symptomy krzywdzenia małoletniego oraz podejmować interwencje w przypadku podejrzenia, że małoletni jest ofiarą przemocy lub przemocy domowej
  
• podejmowane w gabinecie postępowania nie mogą naruszać praw dziecka, praw człowieka, praw pacjenta oraz bezpieczeństwa danych osobowych
  
  

Przyjęto że:

• prowadzone w gabinecie postępowanie na wypadek krzywdzenia lub podejrzenia krzywdzenia małoletnich jest zorganizowane w sposób zapewniający im skuteczną ochronę
  
• działania podejmowane w ramach ochrony małoletnich przed krzywdzeniem są dokumentowane i poddawane okresowej weryfikacji
  
  

1. Słownik
   
   

W dokumencie „Standardy ochrony małoletnich” jest mowa o:

1. małoletnim (dziecku) – należy przez to rozumieć każdą osobę do ukończenia 18 roku życia
   
2. personelu – należy przez to rozumieć każdego pracownika dentestica dr n. med. Aleksandra Drozd w Katowicach bez względu na formę zatrudnienia, w tym inne osoby, które z racji pełnionej funkcji lub zadań mają (nawet potencjalny) kontakt z małoletnimi
   
3. gabinecie/placówce – należy przez to rozumieć dentestica dr n. med. Aleksandra Drozd
   
4. rodzicu – należy przez to rozumieć przedstawiciela ustawowego małoletniego pozostającego pod jego władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka
5. opiekunie prawnym małoletniego – należy przez to rozumieć osobę, która ma za zadanie zastąpić dziecku rodziców, a także wypełnić wszystkie ciążące na nich obowiązki. Jest przedstawicielem ustawowym małoletniego, dlatego może dokonywać czynności prawnych w imieniu dziecka i ma za zadanie chronić jego interesy prawne, osobiste oraz finansowe
6. osobie najbliższej małoletniego – należy przez to rozumieć osobę wstępną: matkę, ojca, babcię, dziadka; rodzeństwo: siostrę, brata, w tym rodzeństwo przyrodnie, a także
   inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie, a w przypadku jej braku – osobę pełnoletnią wskazaną przez małoletniego
7. przemocy fizycznej – należy przez to rozumieć każde działanie sprawcy, mające na celu przekroczenie granicy ciała małoletniego, np. bicie, popychanie, szarpanie
   
8. przemocy seksualnej – należy przez to rozumieć zaangażowanie małoletniego
   w aktywność seksualną, której nie jest on lub ona w stanie w pełni zrozumieć i udzielić na nią świadomej zgody, naruszającą prawo i obyczaje danego społeczeństwa
   
9. przemocy psychicznej – należy przez to rozumieć powtarzający się wzorzec zachowań opiekuna lub skrajnie drastyczne wydarzenie (lub wydarzenia), które powodują u dziecka poczucie, że jest nic niewarte, złe, niekochane, niechciane, zagrożone i że jego osoba ma jakąkolwiek wartość jedynie wtedy, gdy zaspokaja potrzeby innych
   
10. zaniechaniu – należy przez to rozumieć chroniczne lub incydentalne niezaspokajanie podstawowych potrzeb fizycznych i psychicznych przez osoby zobowiązane do opieki, troski i ochrony zdrowia i/lub nie respektowanie podstawowych praw, powodujące zaburzenia jego zdrowia  lub trudności w rozwoju
    
11. przemocy domowej – należy rozumieć jednorazowe albo powtarzające się działanie lub zaniechanie, wykorzystujące przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, naruszające prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej, w szczególności:
    1. narażające tę osobę na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia lub mienia
    2. naruszające jej godność, nietykalność cielesną lub wolność, w tym seksualną
    3. powodujące szkody na jej zdrowiu fizycznym lub psychicznym, wywołujące u tej osoby cierpienie lub krzywdę
    4. ograniczające lub pozbawiające tę osobę dostępu do środków finansowych lub możliwości podjęcia pracy lub uzyskania samodzielności finansowej
    5. istotnie naruszające prywatność tej osoby lub wzbudzające u niej poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, w tym podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej

12. osobie stosującej przemoc domową – należy przez to rozumieć pełnoletniego, który dopuszcza           się przemocy domowej
13. świadku przemocy domowej – należy przez to rozumieć osobę, która posiada wiedzę na temat  stosowania przemocy domowej lub widziała akt przemocy domowej

STANDARDY OCHRONY MAŁOLETNICH 

1.Pracowników zapoznano ze „Standardami ochrony małoletnich”.

 Dokument wprowadzono do stosowania dentestica dr n. med. Aleksandra Drozd
Przygotowany zgodnie z :

Ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej (Dz.U.
z 2021 r. poz. 1249 oraz z 2023 r. poz. 289 oraz 535)

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. poz. 1870)

Ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 1606)

Zgodnie z art. 22b ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (Dz.U. z 2024 r. poz. 560)

2. Personel współtworzy i gwarantuje bezpieczne i przyjazne środowisko w placówce/gabinecie.

W gabinecie zatrudnia się personel udzielający świadczeń zdrowotnych małoletnim po wcześniejszej weryfikacji w Krajowym Rejestrze Karnym, Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. 

W przypadku zatrudnienia obcokrajowców personel weryfikuje osobę w rejestrach karalności państw trzecich w zakresie określonych przestępstw (lub odpowiadających im czynów zabronionych w przepisach prawa obcego) lub w przypadkach prawem wskazanych poprzez oświadczenia o niekaralności – zgodnie z art. 7 pkt 5 Ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 1606).
Personel jest poinformowany oraz zaznajomiony  z przepisami ochrony dzieci przed krzywdzeniem w szczególności w zakresie:

1. rozpoznawania symptomów krzywdzenia małoletnich
   
2. procedur interwencji w przypadku krzywdzenia lub podejrzenia krzywdzenia
   a także posiadania informacji o krzywdzeniu małoletniego
   
3. dokumentowania podejmowanych działań związanych z ochroną małoletnich
   
4. znajomości praw dziecka, praw człowieka oraz zasad bezpiecznego przetwarzania udostępnionych danych osobowych
   
5. odpowiedzialności prawnej za zdrowie i życie powierzonych opiece małoletnich
   
6. procedury „Niebieskie Karty”
   
7. bezpieczeństwa relacji całego personelu z małoletnimi, (w tym uwzględniającą wiedzę o zachowaniach pożądanych i niedozwolonych w kontaktach z małoletnimi)

III. Placówka zapewnia małoletnim równe traktowanie oraz przestrzeganie ich praw.

W placówce znajdują się informacje dla małoletnich na temat możliwości uzyskania pomocy w trudnej sytuacji, w tym numery bezpłatnych telefonów zaufania dla dzieci i młodzieży. (tel: 116111) –  pytać w rejestracji.

IV.  Organizacja postępowania na wypadek krzywdzenia lub podejrzenia krzywdzenia małoletnich

Postępowanie na wypadek krzywdzenia lub podejrzenia krzywdzenia małoletniego nie może naruszać jego godności, wolności, prawa do prywatności oraz nie może powodować szkody na jego zdrowiu psychicznym lub fizycznym (poczucie krzywdy, poniżenia, zagrożenia, wstydu).
 

1.       Działania podejmowane w ramach ochrony małoletnich przed krzywdzeniem są dokumentowane.

1. W placówce prowadzony jest rejestr spraw zgłaszanych w związku z podejrzeniem lub krzywdzeniem małoletnich.
   
2. W procedurze „Niebieskie Karty” stosowane są wzory Kart „A” i „B” oraz mogą być stosowane kwestionariusze rozpoznania przemocy domowej.
   
3. Z każdego zgłoszenia incydentu lub zdarzenia zagrażającego dobru małoletniego sporządza się pisemną notatkę.
   
4. W przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa na szkodę dziecka polega wymagane jest pisemne zawiadomienie organów ścigania.
   
   
5. Notatki, zawiadomienia i inna korespondencja oraz kopie niebieskich kart, kwestionariusze rozpoznania przemocy domowej jeżeli zostały sporządzone są przechowywane wraz zresztą dokumentacji dotyczącej ww sprawy.
   
6. Fakt zidentyfikowania objawów krzywdzenia u dziecka-pacjenta podlega obowiązkowemu odnotowaniu w dokumentacji medycznej.

VI.  Placówka monitoruje i okresowo weryfikuje zgodność prowadzonych działań z przyjętymi   zasadami i procedurami ochrony dzieci.

1. Przyjęte zasady i realizowane procedury ochrony małoletnich są weryfikowane
   przynajmniej raz na dwa lata.
2. Monitorowanie i weryfikacja zgodności prowadzonych działań z przyjętymi standardami odbywa się według zasad. Właściciel gabinetu dokonuje oceny stopnia znajomości i poprawności stosowania „Standardów ochrony małoletnich” na bieżąco, w ramach sprawowanego nadzoru.W przypadku zmian prawa, wymagającego ich wdrożenia w dokumencie nowelizacje są wprowadzane poprzez aktualizację niniejszego dokumentu.  

VII. Zasady ochrony dzieci przed krzywdzeniem.

1. Zatrudniani pracownicy przed rozpoczęciem pracy lub dopuszczeniem do kontaktu z małoletnimi są zobowiązani do zapoznania się ze Standardami Ochrony Małoletnich obowiązującymi w placówce.
   
2. Pracownicy dbają o bezpieczeństwo dzieci podczas pobytu w placówce.
   
3. W komunikacji z małoletnimi personel zachowuje spokój, cierpliwość, szacunek.
   
4. Personel reaguje według zasad konstruktywnej komunikacji i krytyki na każde obraźliwe, niewłaściwe, dyskryminacyjne zachowanie lub słowa małoletnich oraz na wszelkie formy zastraszania i nietolerancji.
   
5. Komunikacja z małoletnimi prowadzona jest w sposób konstruktywny, budujący relacje.
    
6. Personel nie zawstydza, nie upokarza, nie lekceważy i nie obraża małoletniego.
   
7. Personel nie grozi małoletniemu, nie wyraża dezaprobaty wobec jego zachowania.
   
8. Personel stosuje zasady konstruktywnej krytyki wobec np. niewłaściwego zachowania
   tj. krytykuje małoletniego w taki sposób, aby nie czuł się zraniony, zmuszony do obrony czy do kontrataku.
   
9. Nie podnosi głosu na dziecko w sytuacji innej niż wynikająca z bezpieczeństwa dziecka.
   
10. W sytuacji wymagającej interwencji wobec małoletniego nie podnosi głosu, nie krzyczy na niego, mówi wyraźnie, stara się utrzymać spokojny ton głosu. Utrzymuje z małoletnim kontakt wzrokowy. Nie narusza jego przestrzeni osobistej.

VIII. Zakaz stosowania przemocy wobec dziecka w jakiejkolwiek formie, w tym nawiązywania relacji o charakterze seksualnym.

Kontakty personelu z małoletnimi nie łamią obowiązującego prawa, ustalonych norm
i zasad. Personel nie wykorzystuje wobec małoletniego relacji władzy lub przewagi fizycznej (zastraszanie, przymuszanie, groźby).

Personel nie stosuje żadnej formy przemocy fizycznej wobec małoletniego, np. takiej jak: zabieranie rzeczy, bicie, popychanie, szturchanie, ograniczenie swobody ruchu, szczypanie, klapsy, pociągnięcie za włosy, bicie przedmiotami, wykręcanie rąk.

Personel nie stosuje żadnej formy przemocy psychicznej wobec małoletniego, np: stygmatyzowanie z powodu ich zdrowia, wyglądu, orientacji seksualnej, światopoglądu czy sytuacji majątkowej,
wyśmiewanie, ośmieszanie, poniżanie, wyzywanie, grożenie, agresywne wypowiedzi, komentarze
rozpowszechnianie wszelkich nieprawdziwych, poniżających materiałów, cyberstalking – śledzenie w sieci poczynań małoletnich i upublicznianie ich, oraz komentowanie w sieci zdjęć i innych w jakimkolwiek kontekście.

Personel nie stosuje naruszających godność małoletniego wypowiedzi o podtekście seksualnym, nie nawiązuje w wypowiedziach do aktywności bądź atrakcyjności seksualnej w tym:

• komentarzy na temat ciała/wyglądu/ubioru z podtekstem seksualnym
• dyskryminujących komentarzy odnoszących się do płci
• wulgarnych lub niestosownych dowcipów i żartów
  

Personel nie narusza nietykalności osobistej małoletniego. Nie zachowuje się wobec dziecka  w  sposób niestosowny, np. nie obejmuje go, nie głaszcze, nie poklepuje w sposób dwuznaczny w celu zaspokojenia własnych potrzeb seksualnych.
Nie zmusza małoletniego do odbycia jakiekolwiek aktywności o charakterze seksualnym.
Nie prowokuje nieodpowiednich kontaktów z dziećmi np. nie angażuje się w takie aktywności jak łaskotanie, udawane walki z dziećmi. Informuje dzieci, że jeśli czują się niekomfortowo w jakiejś sytuacji, wobec konkretnego zachowania czy słów, mogą o tym powiedzieć i mogą oczekiwać odpowiedniej reakcji lub pomocy.

Personel zachowuje szczególną ostrożność wobec dzieci, które doświadczyły nadużycia, krzywdzenia, w tym seksualnego, fizycznego bądź zaniedbania. Jeżeli dzieci te dążyłyby do nawiązania niestosownych bądź nieadekwatnych fizycznych kontaktów z dorosłymi, personel reaguje z wyczuciem, jednak stanowczo, pomaga dziecku zrozumieć znaczenie osobistych granic. Podczas rozmowie o charakterze indywidualnym, na życzenie dziecka lub rodzica zapewnia obecność innej osoby dorosłej.

IX. Zapewnienie ochrony wizerunku.

1. Placówka uznając prawo dziecka do prywatności i ochrony dóbr osobistych, zapewnia ochronę wizerunku dziecka.
   
2. Placówka nie utrwala i nie upublicznia wizerunku dzieci ( nie dotyczy dokumentacji medycznej oraz portfolio wykonywanego podczas wizyty konsultacyjnej celem przygotowania planu leczenia lub samego leczenia – za zgodą opiekuna prawnego).
   
3. Pracownikowi placówki nie wolno umożliwiać przedstawicielom mediów utrwalania wizerunku dziecka (filmowanie, fotografowanie, nagrywanie głosu dziecka) bez pisemnej zgody opiekuna małoletniego.
   
4. Niedopuszczalne jest podanie przedstawicielowi mediów danych kontaktowych do opiekuna dziecka – bez wiedzy i zgody tego opiekuna.
   
5. Rodzice, opiekunowie małoletnich są informowani o przetwarzaniu danych osobowych małoletnich poprzez klauzule informacyjne.
   
6. Właściciel placówki wdrożył odpowiednie środki techniczne i organizacyjne w celu zapewnienia bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych.
   
7. Dane osobowe małoletnich udostępniane są wyłącznie podmiotom uprawnionym do ich uzyskania zgodnie z ustawą o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
   
8. Dane osobowe umieszczone w Niebieskiej Karcie „A” udostępniane są zespołowi interdyscyplinarnemu.

X.  Zasady i procedury podejmowania interwencji w sytuacji podejrzenia stosowania lub stosowania przemocy domowej.

Rozpoznawanie przemocy wobec dziecka odbywa się poprzez: ujawnienie przez dziecko przemocy domowej: ujawnienie przez dziecko przemocy w rodzinie ma miejsce wtedy, kiedy dziecko informuje pracownika o tym, że doznaje jednej lub kilku jednocześnie form przemocy ze strony swoich najbliższych,
informacje od osoby będącej bezpośrednim świadkiem przemocy, informacje o krzywdzeniu małoletniego mogą pochodzić od bezpośrednich świadków przemocy, np. od rodzica niekrzywdzącego, rodzeństwa, kolegi, koleżanki, sąsiada, osoby z dalszej rodziny dziecka, przypadkowego świadka przemocy. W każdym przypadku informacje o przemocy wobec dziecka wskazywane jako fakty, a nie domniemania, należy potraktować z pełną odpowiedzialnością i zareagować zgodnie z obowiązującymi zasadami. Podobnie jak w przypadku ujawnienia przemocy przez samo dziecko zobowiązany jest do zareagowania na taki sygnał poprzez:

1. analizę objawów krzywdzenia występujących u dziecka.
   
2. ocenę stopnia ryzyka wystąpienia przemocy w danej rodzinie.
   
   

Zgłaszanie przemocy domowej przez małoletniego:

Każdy małoletni może zgłosić ustnie lub pisemnie dowolnej osobie będącej pracownikiem gabinetu fakt stosowania wobec niego przemocy domowej.

Zgłoszenie doznawanej krzywdy przez małoletniego może nastąpić w bezpośredniej rozmowie, SMS-em, drogą elektroniczną, telefoniczną lub inną dostępną, w każdym czasie.

W przypadku dziecka obcojęzycznego lub mającego trudności w mowie i piśmie, osoba, do której zgłosił się małoletni zapewnia pomoc w nawiązaniu komunikacji poprzez skorzystanie z pomocy osoby władającej językiem obcym lub zapewnia komunikację w innych formach.

Osoba, która przyjęła informację od krzywdzonego dziecka podejmuje w pierwszej kolejności działania, mające na celu zatrzymanie krzywdzenia dziecka.

W przypadku zagrożenia życia dziecka pracownik zawiadamia w trybie pilnym odpowiednie służby porządkowe – Policję, o zagrożeniu życia małoletniego i pogotowie ratunkowe.
W ramach procedury funkcjonariusz policji: udziela niezbędnej pomocy osobie doznającej przemocy, w tym dostępu do pomocy medycznej, podejmuje czynności chroniące życie, zdrowie i mienie, zabezpiecza ślady i dowody przestępstwa oraz podejmuje działania mające na celu zapobiec dalszym zagrożeniom mogącym występować w tej rodzinie, zgodnie z zasadami i procedurami postępowania w takiej sytuacji.

Zgłaszanie przemocy domowej przez pracownika gabinetu.

Każda osoba, podejrzewająca krzywdzenie dziecka, raportuje ten fakt kierownikowi/ właścicielowi.
Interwencja w przypadku podejrzenia popełnienia przestępstwa na szkodę dziecka polega na sporządzeniu pisemnego zawiadomienia, opisującego dokładnie zdarzenie, ze wskazaniem danych pokrzywdzonego (imię, nazwisko, adres, PESEL) i potencjalnego sprawcy (imię i nazwisko i inne dane umożliwiające identyfikację, np. relacja do dziecka – ojciec, matka, miejsce zamieszkania albo miejsce pracy bądź nauki) przesłaniu go do najbliższej jednostki Policji lub Prokuratury i telefonicznym zawiadomienie o sytuacji tych podmiotów.

Uzasadnienie do uruchamiania procedury „Niebieskie Karty”.

Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz rozporządzenie w sprawie procedury „Niebieskie Karty” nakłada na pracowników wykonujących zawód medyczny obowiązek reagowania w każdej sytuacji podejrzenia przemocy wobec dziecka.

Cel procedury „Niebieskie Karty”:

Celem niniejszej procedury jest wskazanie zasad postępowania pracowników wykonujących zawód medyczny w przypadku stwierdzenia krzywdzenia dziecka lub uzasadnionego podejrzenia krzywdzenia. Procedura postępowania „Niebieskie Karty” obowiązuje wszystkich pracowników .
Nadzór nad stosowaniem procedury sprawuje Właściciel Przychodni.
Wzory druków i formularzy „Niebieskiej Karty – A” i „Niebieskiej Karty – B” znajdują się w dokumencie.
Rejestr wszczętych procedur „Niebieskie Karty” – znajduje się w placówce.

Wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” następuje z chwilą wypełnienia formularza Karty – „A” w przypadku powzięcia, w toku prowadzonych czynności zawodowych, podejrzenia stosowania przemocy wobec małoletnich lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie.

Do wszczęcie procedury „Niebieskie Karty” nie jest wymagana zgoda osoby doznającej przemocy.  

Do wszczęcia procedury „Niebieskiej Karty” nie jest wymagany uprzedni kontakt
z osobą, stosującą przemoc domową ani obecność tej osoby w czasie wypełniania kwestionariusza.

Osoba, wszczynając procedurę „Niebieskie Karty”, ma prawo wykorzystać informacje zawarte we wstępnej diagnozie/karcie Pacjenta , a także przeprowadzić rozmowę z małoletnim.

Rozmowę z osobą, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, przeprowadza się w warunkach gwarantujących swobodę wypowiedzi i poszanowanie godności tej osoby oraz zapewniających jej bezpieczeństwo.

Czynności w ramach procedury „Niebieskie Karty” przeprowadza się w obecności rodzica, opiekuna prawnego lub faktycznego. W sytuacji, gdy to rodzice, opiekun prawny lub faktyczny są podejrzani o stosowanie przemocy wobec dziecka, te czynności przeprowadza się w obecności pełnoletniej osoby najbliższej czyli np. dziadków, pradziadków oraz rodzeństwa (w miarę możliwości również w obecności psychologa).

Żaden z formularzy „Niebieskich Kart” nie wymaga podpisu osoby podejrzanej o doznawanie czy stosowanie przemocy domowej.

Po wypełnieniu karty – „A”, osoba dotknięta przemocą domową w rodzinie – rodzic, opiekun prawny lub faktyczny, osoba, która zgłosiła podejrzenie stosowania przemocy w rodzinie otrzymuje wypełniony formularz Karty „B”.

Formularz „B” jest dokumentem dla osób pokrzywdzonych, zawierającym definicję przemocy, praw człowieka, informację o miejscach, gdzie można uzyskać pomoc.  

Formularza „B” nie jest przekazywany osobie podejrzanej o stosowanie przemocy domowej.
Wypełniony formularz – „Niebieska Karta – A” niezwłocznie, nie później niż w terminie 5 dni od wszczęcia procedury, przekazuje się do zespołu interdyscyplinarnego. Wypełnienie formularza „A” nie zwalnia z obowiązku podjęcia działań interwencyjnych zapewniających bezpieczeństwo osobie doznającej przemocy.

Gdy zgłoszone, zauważone zachowanie małoletniego nie stanowi o przemocy domowej lub nie jest jasne, jak je zakwalifikować lub doszło do zaniedbania potrzeb życiowych dziecka lub do innego zagrożenia dobra dziecka – należy wystąpić do sądu rodzinnego o wgląd w sytuację rodziny.

Zalecenia do prowadzenia rozmowy z ofiarą przemocy domowej.

Celem rozmowy z małoletnim jest zebranie informacji potwierdzających (bądź niepotwierdzających) jego krzywdzenie w rodzinie, określających charakter i okoliczności zdarzeń, rolę i zachowanie innych członków rodziny oraz zidentyfikowanie sprawcy. Nie wolno jednak zapomnieć, że celem spotkania jest również udzielenie dziecku wsparcia. Sposób prowadzenia rozmowy z dzieckiem powinien uwzględniać jego wiek oraz możliwości rozwojowe, ale również to czy dziecko samo ujawniło doświadczenie krzywdy domowej, czy też podejrzenie zrodziło się w oparciu o inne przesłanki np. informacje osób trzecich czy zaobserwowane u dziecka symptomy fizyczne i behawioralne. W pierwszym przypadku pracownik, do którego zwróciło się dziecko musi pamiętać, że został uznany za tą osobę, u której można szukać wsparcia, której można zaufać. Rozmowa musi być prowadzona w miejscu bezpiecznym i cichym. W rozmowie mogą mu towarzyszyć:

• uczucie wstydu
• lęk o przyszłość swoją i swojej rodziny
• lęk przed obwinianiem go przez rodziców za kłopoty wynikające z ujawnienia sprawy
• lęk przed zemstą sprawcy przemocy
• brak znajomości odpowiedniego słownictwa

Mogą również ujawniać się mechanizmy obronne pozwalające dziecku radzić sobie z traumą. Są to:

• świadome unikanie bolesnych wspomnień lub uczuć
• wyparcie – usuwanie i niedopuszczanie do świadomości wspomnień, które przywołują bolesne skojarzenia
• zaprzeczenie – wmawianie sobie, że zdarzenie, którego doświadczyło lub którego było świadkiem wcale nie miało miejsca
• minimalizacja – minimalizowanie znaczenia doznawanej krzywdy
• racjonalizacja – znajdowanie takiego wytłumaczenia dla zachowania osoby, która stosuje przemoc, aby zwolnić ją z odpowiedzialność za krzywdzenie
  
  

Stawiane pytania powinny mieć otwarty charakter, a język prosty umożliwiający dziecku opowiedzenie własnymi słowami o tym co mu się przytrafiło. Wyrażenia pomocnicze:

• powiedz coś więcej na ten temat?
• czy chciałbyś jeszcze coś dodać?
• czy mógłbyś mi o tym opowiedzieć?
• wyjaśnij mi to dokładnie

Załączniki do podpunktu X.

1. Pomocniczy arkusz diagnostyczny oceny ryzyka stosowania przemocy małoletnich – załącznik 1
   
2. Pomocniczy kwestionariusz diagnostyczny do oszacowania zaniedbania dziecka – załącznik 2
   
3. Wzory formularzy „Niebieskiej Karty – „A”, „B” – określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”
   
   

Załącznik nr 1 do procedury

„Niebieska karta”

Pomocniczy Arkusz diagnostyczny oceny ryzyka stosowania przemocy domowej wobec małoletniego.

LISTA A

INFORMACJA OD DZIECKA LUB OSOBY, KTÓRA BYŁA BEZPOŚREDNIM ŚWIADKIEM PRZEMOCY

A.1. Ktoś w domu bije dziecko, popycha, szarpie, potrząsa, przytrzymuje, rzuca w nie przedmiotem, itp.

A.2. Ktoś w domu używa wobec dziecka wulgarnych słów, obraża, poniża, straszy, szantażuje, izoluje w sposób ciągły i nieuzasadniony od kontaktu z innymi osobami, np. z rodziny lub z rówieśnikami, itp.

A.3. Opiekunowie nie zaspokajają podstawowych potrzeb dziecka, takich jak: przynależności, bezpieczeństwa, pożywienia, snu, leczenia, rozwoju poznawczego, emocjonalnego, społecznego, pomimo wcześniejszej pracy z opiekunami w tym zakresie.

A.4. Ktoś w domu narusza sferę seksualną dziecka, tj.: dotyka intymnych części ciała, namawia na dotykanie intymnych części ciała osoby dorosłej, zmusza do kontaktu seksualnego, podejmuje kontakty seksualne z inną osobą w obecności dziecka, prezentuje pornografię lub zmusza do tworzenia treści pornograficznych z udziałem dziecka, itp.

A.5. Dziecko ma ślady przemocy fizycznej lub zaniedbania (opis A.10. i A.11.).

A.6. Dziecko mówi, że boi się wrócić do domu ze względu na zagrożenie przemocą w rodzinie (wobec siebie lub innych członków rodziny).

A.7. Dziecko mówi, że chce odebrać sobie życie ze względu na zagrożenie przemocą w rodzinie.

A.8. Dziecko jest świadkiem przemocy w rodzinie (wobec rodzica, rodzeństwa lub innej osoby mieszkającej w jego domu).

OBSERWACJA PRACOWNIKA PLACÓWKI DOTYCZĄCA RODZICA:

A.9. Rodzic zachował się agresywnie (słownie lub fizycznie) wobec dziecka na terenie placówki np. popchnął, szarpnął, uderzył, poniżył, itp.

OBSERWACJA PRACOWNIKA PLACÓWKI DOTYCZĄCA DZIECKA:

A.10. Dziecko ma widoczne ślady przemocy fizycznej, np.: uszkodzenia ciała, siniaki, zadrapania, obrzęki, oparzenia, obrażenia ciała świeże i/lub w różnych stadiach gojenia się, rany na ciele, itp.

A.11. Dziecko ma widoczne ślady zaniedbania, np:

brak dbałości o higienę ciała, nieadekwatność ubioru do pory roku, wieku, itp. Występują zaburzenia, opóźnienia rozwojowe, problemy emocjonalne, niepełnosprawność, dziecko nie otrzymuje potrzebnej pomocy, np.: opieki lekarskiej, zabiegów medycznych, terapii, wsparcia, itp. Sytuacja ta występuje pomimo i/lub wsparcia emocjonalnego ze strony rodziców lub innych osób z rodziny.

LISTA B

OBSERWACJA PRACOWNIKA PLACÓWKI DOTYCZĄCA DZIECKA:

B.1. Dziecko odtwarza doświadczaną przemoc – w relacjach rówieśniczych (lub zabawie), identyfikuje się z rolą ofiary i/lub sprawcy.

B.2. Dziecko reaguje nieadekwatnie do sytuacji powstałej w placówce, np: lękiem, izolacją, autoagresją, agresją itp.

B.3. Dziecko zachowuje się autodestrukcyjnie, np: bije, szczypie się, nacina sobie skórę, itp. lub występują zachowania ryzykowne dziecka, np: ucieczki z domu, używanie substancji zmieniających świadomość, ryzykowne kontakty, itp.

B.4. Dziecko boi się powrotu do domu i/lub reaguje lękiem lub innymi trudnymi emocjami na kontakt z rodzicem/rodzicami i/lub na sytuację powrotu do domu.

B.5. Dziecko często opuszcza zajęcia (dotyczy dzieci objętych obowiązkiem szkolnym) lub bez uzasadnionego powodu jest nieobecne bezpośrednio po rozmowach z rodzicami lub działaniach interwencyjnych placówki.

INFORMACJE DOTYCZĄCE RODZICÓW:

B.6. Postawa i zachowanie rodziców zagraża dobru, rozwojowi i bezpieczeństwu dziecka.

B.7. Rodzice nie współpracują z placówką przy udzielaniu wsparcia dziecku.

B.8. Dziecko rozdzielone z rodzicami na skutek emigracji lub innej sytuacji losowej, pozostające bez opieki osoby dorosłej.

B.9. Na terenie placówki rodzic jest pod wpływem środków zmieniających świadomość, np. alkoholu,
narkotyków itp.

B.10. Którekolwiek dziecko z rodziny z powodu przemocy lub zaniedbania wymagało umieszczenia w pieczy zastępczej.

LISTA C

OBSERWACJA PRACOWNIKA PLACÓWKI LUB INFORMACJA OD OSÓB BĘDĄCYCH W KONTAKCIE Z DZIECKIEM I RODZICAMI

C.1. Karalność rodzica za przemoc lub przemoc w rodzinie.

C.2. Wcześniejsze podejrzenie dotyczące przemocy wobec dziecka lub przemocy w rodzinie albo obecne podejrzenie przemocy w rodzinie dziecka.

C.3. Rodzic nadużywający środków zmieniających świadomość – np.: alkoholu, narkotyków, leków, itp.

C.4. Poważne problemy zdrowotne, emocjonalne, choroba psychiczna wśród osób zamieszkujących z dzieckiem.

C.5. Rozwód, separacja rodziców, konflikt w rodzinie lub inna sytuacja kryzysowa.

C.6. Dziecko o szczególnych wymaganiach wychowawczych, edukacyjnych i występuje 1 lub więcej spośród: problemy emocjonalne, problemy społeczne, zaburzenie rozwojowe, niepełnosprawność. 

C.7. Niskie kompetencje wychowawcze rodziców, niewydolność wychowawcza lub brak zainteresowania rodziców rozwojem dziecka.

C.8. Matka i/lub ojciec byli poniżej 18 r.ż. w chwili narodzin dziecka.

C.9. Ubóstwo i wynikające z tego stanu problemy rodziców.

Załącznik nr 2

Do procedury „Niebieska karty”

Kwestionariusz diagnostyczny do oszacowania zaniedbania

Symptomy wskazujące na zaniedbanie (forma przemocy)                                                    TAK/NIE